Gdańsk

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Gdańsk – okręg historyczny w tym mieście.

Współrzędne: 54°22′0″N 18°38′0″E / 54.36667, 18.63333

Gdańsk
Panorama miasta
Ze szczytu Bastionu Jerozolimskiego na Grodzisku
Herb Flaga
Herb Gdańska Flaga Gdańska
Dewiza: Nec temere, nec timide
(Ani zuchwale, ani bojaźliwie)
Województwo pomorskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Gdańsk
miejska
Założono VII wiek
Prawa miejskie 1263
Prezydent miasta Paweł Adamowicz
(e-mail)
Powierzchnia 265,50 [1] km²
Położenie (punkt) 54° 22' N
18° 38' E
Wysokość 13 m n.p.m.
Ludność (2007)
• liczba
• gęstość
• aglomeracja
456 913 [1]
1746 [1] os./km²
1 235 000
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 + (48) 58
Kod pocztowy 80-008 do 80-958
Tablice rejestracyjne GD
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Gdańsk"
Gdańsk
TERC10
(TERYT)		 2261011
SIMC10 0933016
Hasło promocyjne: Morze możliwości
Urząd miejski3
ul. Nowe Ogrody 8/12 80-803 Gdańsk
tel. (+48) 58 323 60 30; faks (+48) 58 302 39 41
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Gdańsk, (kaszb. Gduńsk, niem. Danzig, łac. Gedanum, Dantiscum, jid. דאַנץ – danc) – miasto w Polsce nad Morzem Bałtyckim, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej. Gdańsk jest również miastem królewskim i hanzeatyckim, swego czasu najludniejszym i najbogatszym w Rzeczypospolitej. Pierwsza wzmianka o Gdańsku pochodzi z 997 roku i tę datę często przyjmuje się umownie jako początek dziejów miasta.

Obecnie jest jednym z największych polskich miast (szóste pod względem liczby ludności, 456 658 mieszkańców, i siódme pod względem powierzchni, 262 km²).[1]

Gdańsk jest położony u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską; wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto; szerzej wraz z Pruszczem Gdańskim, Redą, Rumią i Wejherowem jest elementem aglomeracji gdańskiej. Ważne centrum kulturalne i naukowe oraz węzeł komunikacyjny Polski.

Spis treści

[edytuj] Środowisko naturalne

Miasto jest położone nad Zatoką Gdańską, u ujścia Motławy do Wisły. Gdańsk leży na Żuławach Wiślanych, nadbrzeżna jego cześć na Mierzei Wiślanej, a zachodnie jego krańce na Pobrzeżu Kaszubskim i Pojezierzu Kaszubskim. Położenie Gdańska w obrębie czterech odmiennych jednostek fizyczno-geograficznych powoduje duże zróżnicowanie przestrzenne warunków środowiska przyrodniczego na jego terenie[2]. Na ukształtowanie terenu, układ hydrograficzny i parametry klimatyczne wpływa ponadto położenie miasta w strefie nadmorskiej charakteryzującej się specyficznym oddziaływaniem morza na środowisko przyrodnicze lądu.

Do najważniejszych zasobów przyrodniczych miasta należy duża powierzchnia zieleni. Tereny lasów i zieleni[3] zajmują w Gdańsku łącznie 24% powierzchni całkowitej miasta[2].

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Historia Gdańska, Kalendarium historii Gdańska, Historia Żydów w Gdańsku.
Gdańsk w XVII wieku otoczony pierścieniem nowożytnych fortyfikacji miejskich
Bastion Żubr – Dolne Miasto
Gdańsk widziany z wieży Bazyliki Mariackiej

Badania archeologiczne wskazują na istnienie w tym miejscu osady rzemieślniczo-rybackiej już w VII wieku, a w X wieku – grodu obronnego książąt pomorskich. Z tekstu "Żywot św. Wojciecha" tego wynika, że biskup był w Gdańsku wiosną 997. W 1217 i 1227 miały miejsce wyprawy pomorskie Leszka Białego i ustanowiono zwierzchność Krakowa nad Pomorzem Gdańskim.

Po zwycięskiej wojnie z Pomorzanami Bolesław III Krzywousty przyłączył Pomorze Gdańskie do Polski. Po objęciu rządów na Pomorzu przez Świętopełka, nastąpił okres uniezależnienia się Pomorza Gdańskiego. W 1242 pod Gdańsk dotarł najazd Krzyżaków w wyniku czego książę Świętopełk musiał oddać Krzyżakom jako zakładnika swojego syna Mściwoja.

W 1263 miasto otrzymało prawa miejskie wzorowane na prawie lubeckim.

Po zajęciu miasta w 1271 przez Brandenburczyków, Mściwój II dzięki pomocy Bolesława Pobożnego odzyskał Gdańsk. W 1272 Bolesław Pobożny zdobył miasto szturmem. 15 lutego 1282 w wyniku układu w Kępnie doszło do zwierzchnictwa władcy Wielkopolski nad Pomorzem Gdańskim.

W sierpniu 1308 Brandenburczycy opanowali miasto bez grodu, obronionego przez sędziego Boguszę. Krzyżacy wezwani przez Łokietka do pomocy przy usunięciu Brandenburczyków zajęli już w październiku część grodu i po nadejściu posiłków zaatakowali miasto. 13 listopada 1308, po wycofaniu się Brandenburczyków, Krzyżacy dokonali rzezi mieszkańców.

W 1343 zawarto układ pokojowy z Krzyżakami, w wyniku którego król Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto.

31 lipca 1346 wielki mistrz krzyżacki Heinrich IV Dusemer von Arfberg wydał dokument, który zlikwidował resztki działania prawa miejskiego wg wzoru lubeckiego i zastąpił je prawem chełmińskim. W 1361, 1378, 1411 i 1416 wybuchały powstania antykrzyżackie, krwawo tłumione.

W 1410 gdańska rada postanowiła uznać władzę Władysława Jagiełły. Gdańsk uzyskał przywileje m.in. otrzymuje okoliczne osady. Rok później Jagiełło w wyniku traktatu w Toruniu uwolnił Gdańsk od złożonej mu przysięgi. Gdańsk dotknęły represje ze strony Krzyżaków.

14 marca 1440 Gdańsk przystąpił do Związku Pruskiego. Po 146 latach 11 lutego 1454 zakończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku. 6 marca tego roku król Kazimierz IV Jagiellończyk na wniosek poselstwa Związku Pruskiego, wcielił Gdańsk do Polski, udzielając mu jednocześnie przywileju bicia własnej monety. Gdańsk został zwolniony z prawa nabrzeżnego, a także dopuszczono przedstawicieli ziem pruskich do elekcji króla Polski.

Gdańsk przystąpił do wojny trzynastoletniej w 1455; gdańszczanie złożyli hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 25 maja 1457 miasto otrzymało tzw. Wielki Przywilej, zapewniający swobodny przywóz towarów Wisłą z Polski, Litwy i Rusi bez konieczności kontroli oraz inne przywileje, które miały wynagrodzić miastu wkład w wojnę.

Zawarcie w 1466 pokoju toruńskiego zagwarantowało Pomorzu Gdańskiemu oraz Warmii pozostanie przy Polsce.

W 1467 król zlikwidował urząd gubernatora i powołał na wzór Korony tytuł capitaneus Prussiae Generalis. Utworzono województwo pomorskie.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521, w dniach 8 – 10 listopada 1520 posiłkujący krzyżaków niemieccy landsknechci ostrzelali Gdańsk z Biskupiej Górki.

W 1525 miał miejsce tumult gdański – wystąpienie luterańskiego pospólstwa i plebsu przeciwko burmistrzowi Eberhardowi Ferberowi, które obaliło stary magistrat. 17 kwietnia 1526 król Zygmunt wkroczył do Gdańska na czele 8 tys. wojska, rozkazał ściąć buntowników i rozszerzył uprawnienia swojego burgrabiego.

Król Zygmunt August specjalnym dekretem tolerancyjnym dla Gdańska z 1557 roku uspakaja nastroje społeczne i kładzie kres walkom religijnym w mieście.

16 grudnia 1577 Stefan Batory potwierdził przywileje miasta i rozszerzając tolerancję religijną na inne wyznania. Gdańsk stał się schronieniem dla obcokrajowców prześladowanych w swoich krajach za przekonania religijne wśród których były osoby wybitne i uzdolnione.

28 listopada 1627 na redzie gdańskiej rozegrała się bitwa morska. 3 maja 1660 zawarcie pokoju w Oliwie zakończyło okres potopu szwedzkiego.

Gdańsk był głównym punktem oporu zwolenników Stanisława Leszczyńskiego w czasie wojny o sukcesję polską. Od lutego do września 1734, był oblegany przez Rosjan i częściowo zniszczony przez ostrzał artyleryjski.

Prusy zajęły w 1772 niektóre majątki Gdańska oraz Nowy Port. 23 stycznia 1793 Prusy dokonały zaboru Gdańska.

26 maja 1807 wojska napoleońskie zdobyły miasto. 9 lipca 1807 na mocy postanowień traktatu w Tylży, utworzono pierwsze Wolne Miasto Gdańsk. Od lutego 1814 Gdańsk ponownie znalazł się pod panowaniem Prus, co zostało potwierdzone na kongresie wiedeńskim w 1815. Do połowy XIX wieku nastąpił ogólny upadek miasta. Po 1850, gdy utworzono połączenia kolejowe z Bydgoszczą, Szczecinem i Berlinem, a następnie z Warszawą - stopniowo sytuacja miasta się poprawiała.

Od 1920 Gdańsk ponownie stał się Wolnym Miastem. Według szacunków w 1923 ludność polska mogła stanowić 15% mieszkańców miasta.

W 1925 na terenie Wolnego Miasta została utworzona Archidiecezja gdańska. W 1933, po dojściu nazistów do władzy i utworzeniu III Rzeszy, rozpoczęły się prowokacje antypolskie oraz prześladowania działaczy i organizacji polskich.

Pomnik Obrońców Wybrzeża na Westerplatte

1 września 1939 salwa z okrętu Schleswig-Holstein na Westerplatte rozpoczęła II wojnę światową. W latach II wojny światowej Gdańsk stanowił silny ośrodek polskiej konspiracji.

Pod koniec marca 1945 wojska radzieckie i polskie przystąpiły do szturmu na miasto, które Niemcy zamienili w twierdzę. 30 marca 1945 miasto zostało zdobyte. W rezultacie II wojny światowej Gdańsk został ponownie przyznany Polsce. Pozostała w mieście ludność niemiecka uległa wysiedleniu. Od 1946 Gdańsk był siedzibą województwa gdańskiego.

Podczas wydarzeń Grudnia 1970, rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej. Doszło do walk ulicznych i starć z organami bezpieczeństwa, a w efekcie do podpalenia gmachu KW Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w czasie trwającego wiecu protestacyjnego.

31 sierpnia 1980 podpisano porozumienia sierpniowe kończące falę protestów robotniczych i strajków. Porozumienie gwarantowało m.in. powstanie pierwszych niezależnych związków zawodowych. Wydarzenia te przyjmuje się jako początek procesu obalenia systemu komunistycznego we Europie Wschodniej.

W 1987 do Gdańska z wizytą przybył Jan Paweł II. W 1992 Diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji. W 1997 uroczyście obchodzono 1000-lecie Gdańska.

W 2005 uroczyście obchodzono 25-lecie powstania NSZZ Solidarność. Wśród wielu konferencji, wystaw i pokazów, na terenie Stoczni Gdańskiej odbył się koncert Jean Michela Jarre'a, który zgromadził ponad 100 tys. widownię.

22 maja 2006 wybuchł pożar w kościele św. Katarzyny.

[edytuj] Toponimika nazwy miasta

W swej historii Gdańsk nosił także nazwy: Gyddanyzc, Kdansk, Gdanzc, Dantzk, Dantzig, Dantzigk, Danzig, Dantiscum i Gedanum.

[edytuj] Architektura

Fontanna Neptuna
Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku (zbliżenie)
Zobacz więcej w osobnym artykule: Zabytki i inne obiekty turystyczne w Gdańsku.

Po ustaniu działań wojennych Gdańsk został zniszczony przez wojska sowieckie w 55%, natomiast posiadające bezcenne walory architektoniczne i urbanistyczne śródmieście aż w 80%[potrzebne źródło].

Gdańsk stanowi jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych w Polsce, pomimo że prawie całe historyczne śródmieście zostało odbudowane po ostatniej wojnie, a znaczna część zabytków ruchomych uległa zniszczeniu bądź rozproszeniu. Pod koniec średniowiecza Gdańsk stał się najważniejszym ośrodkiem artystycznym na Pomorzu. Również w okresie renesansu i baroku działali tutaj wybitni twórcy, np. Willem, Abraham i Izaak van den Blocke, Antoni van Obberghen, Andreas Schlüter.

Najważniejsze zabytki Gdańska znajdują się na Głównym Mieście (Ratusz Głównego Miasta, Dwór Artusa, Dom Uphagenów) i Starym Mieście (Wielki Młyn, Ratusz Starego Miasta, kościół św. Katarzyny), główne znajdują się wzdłuż Drogi Królewskiej reprezentacyjnej ulicy Gdańska – Długiej. Na Głównym Mieście znajduje się również Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP największa średniowieczna świątynia z cegły w Europie. Do 1939 roku istniała Wielka Synagoga.

Do ważnych miejsc w Gdańsku należy również Westerplatte, Twierdza Wisłoujście oraz Oliwa, gdzie znajduje się zespół katedralny.

Zabytki Gdańska znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

Zobacz też: synagogi Gdańska.

[edytuj] Gospodarka

Spichlerze na Wyspie Spichrzów

Gdańsk jest jednym z najważniejszych ośrodków gospodarczych w rejonie Morza Bałtyckiego. Już pierwsze przekazy dowodzące istnienia miasta, jak "Żywota Święty Wojciecha" z 997, mówią o grodzie, mieście; ówczesny Gdańsk musiał być więc ludną osadą. Gród prowadził działalność handlowo-targową, z rybołówstwem, zbieractwem bursztynu i portem morskim. W 1235 roku Gdańsk otrzymał prawa miejskie w wyniku silnego rozwoju za czasów Świętopełka. Najwyższe stosunki handlowe Gdańsk utrzymywał z Lubeką, skąd przywożono sól oraz sukno, a wywożono zboże i drewno.

W następnym okresie pomimo zdobycia Gdańska przez Krzyżaków w 1309 miasto dalej się rozwijało, aż do roku 1390 kiedy nastąpił spór pomiędzy Polską i zakonem. Wcześniej Gdańsk stał się członkiem Hanzy, pośredniczył w handlu zagranicznym Polski pobierając tzw. funtowe. Do gdańskiego portu przybijało coraz więcej statków, powstały wielkie spichlerze oraz wielki żuraw wybudowany w 1367. Gdańsk prześcignął inne miasta dolnej Wisły jak Elbląg, Toruń czy Chełmno. Stał się również przodującym miastem w Hanzie.

Po zakończeniu wojny i podpisaniu pokoju toruńskiego nastąpił okres związku z Polską. Gdańsk uzyskał liczne przywileje: szeroką autonomię w dziedzinie finansowej, administracyjnej i sądowniczej. Przyznano prawo wydawania statutów tzw. wilkierzy – przepisów normujących życie miejskie, przede wszystkim handlowe. Ponadto Gdańsk otrzymał prawo bicia własnej monety w złocie i srebrze. W tym czasie Gdańsk wprowadził nowe cło, palowe, w celu zwiększenia swoich dochodów. Nastąpił złoty okres rozwoju gospodarczego miasta. Gdańsk stał się monopolistą w handlu zagranicznym Polski, pośrednicząc w transakcjach eksportowo-importowych. Prowadził wówczas wymianę handlową na dużą skalę, handlował z niemieckimi miastami hanzeatyckimi: Hamburgiem, Lüneburgiem, Wismarem, Rostockiem, duńskimi i szwedzkimi, skąd sprowadzano: śledzie, futra, żelazo i wywożono: sól, piwo, wino, owoce południowe i towary przemysłowe. Podobne transakcje Gdańsk zawierał na wschodnim wybrzeżu Bałtyku z Rewlem, Parnawą, Dorpatem, Rygą i Nowogrodem. Duże znaczenie miały kontakty kupców z Brugią, dokąd wywozili: zboże, drewno, futra, ołów, miedź węgierską, żelazo szwedzkie i przywozili: sukno flandryjskie, wino, oliwę, owoce południowe. Następnie przenieśli swoje kontakty handlowe do Antwerpii i Amsterdamu. Również handlowano z Anglią, Francją oraz Hiszpanią i Portugalią. Udział Gdańska w ogólnym handlu w rejonie Bałtyku osiągnął 30%.

Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1490-1793 (1 łaszt = ok. 2400 kg pszenicy lub 2200 kg żyta)

Na początku XVII wieku Gdańsk pod względem wielkości dorównał Lubece. Na krótko przed potopem Gdańsk, liczący 77 000 mieszkańców, stał u szczytu rozkwitu. Następne lata obniżyły wartość handlu, Europa Zachodnia zmniejszała zapotrzebowanie na zboże z Gdańska, liczne wojny zniszczyły miasto, w końcu doszło do zaborów i utraty samodzielności. W celu odwrócenia złej koniunktury Gdańsk utworzył Izbę Handlową, oddano na cele giełdy towarowej Dwór Artusa, utrzymywano swoich agentów handlowych w stolicach większych państw i chętnie przyjmowano obcych agentów i konsulów innych państw.

W połowie XVII wieku zatrudnienie znajdowało 8000 robotników, natomiast w efekcie recesji w połowie XVIII wieku zaledwie kilkuset. Następował zmierzch miasta. W XIX wieku życie gospodarcze miasta tkwiło w zastoju.

Bydgoszczą w 1852 stopniowo sytuacja gospodarcza się poprawiała. W 1870 dodatkowo utworzono nowe połączenia kolejowe ze Szczecinem i Berlinem, a w 1877 z Warszawą. W 1873 powstała pierwsza linia tramwaju konnego do Oliwy.

Nie pomagały nawet środki Prus przeznaczane na podniesienie handlu. Gdańsk bez zaplecza gospodarczego Polski nie miał warunków do rozwoju. Starano się jednak różnymi środkami poprawić niekorzystną sytuację – w 1870 utworzono nowe połączenia kolejowe ze Szczecinem i Berlinem, a w 1877 z Warszawą. W 1873 powstała pierwsza linia tramwaju konnego do Oliwy. Po kolejnych decyzjach z końca XIX wieku, znoszących cła tranzytowe, nastąpił stopniowy rozwój eksportu (głównie zboża i drewna), towarzyszyła temu rozbudowa gdańskiego portu i rozbudowa przemysłu (stocznie, fabryki i zakłady naprawy taboru kolejowego).

W latach 1871-1897 założono pierwszą sieć kanalizacyjną, następnie rozpoczęto budowę Instalacja wodnaów. W 1853 wybudowano gazownię, w latach 1897 elektrownię, a w okresie od 1895-1896 pierwsze elektryczne linie tramwajowe. W połowie XIX wieku rozwijała się także nauka, w 1849 w Gdańsku działało 46 szkół elementarnych i 8 szkół średnich, w 1904 otwarto politechnikę.

Dopiero koniec I wojny światowej oraz powstanie Wolnego Miasta Gdańska z wolną Polską umożliwiło wejście w kolejną fazę rozwoju miasta.

Liczba statków wchodzących do/wychodzących z portu w Gdańsku:

Biorąc pod uwagę tonaż statków wzrósł on w 1930 o 322% w stosunku do roku 1912. Przed wojną 1914-1918, podrzędny port, mniejszy od portu Brema, Szczecin, Ryga, Kopenhaga czy Sztokholm, wysunął się na pierwsze miejsce wśród portów nad Bałtykiem. Dopiero przyczyny polityczne, znaczny wpływ Republiki Weimarskiej na Wolne Miasto Gdańsk, spowodowały podjęcie decyzji o budowie portu w Gdyni, który do II wojny światowej prześcignął port w Gdańsku. II wojna światowa, której początek miał miejsce właśnie tu na Westerplatte doprowadziła w rezultacie do walk o miasto na wiosnę 1945 roku. Zniszczenie miasta nie było wynikiem walk o nie, lecz akcji regularnego wypalania oraz burzenia dokonanego przez Armię Czerwoną.

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta, istniejący przemysł sprzed wojny został odtworzony i rozbudowany. Odbudowano Port Gdańsk wewnętrzny oraz powstał nowy port zewnętrzny zwany Portem Północnym. Zostały odbudowane stocznie. Pojawiły się nowe gałęzie przemysłu jak: precyzyjny, elektroniczny i informatyka.

Port w Gdańsku

[edytuj] Edukacja

Gmach główny Politechniki Gdańskiej
Budynek Wydziału Filologiczno-Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego - Kampus Oliwa

W Gdańsku i jego najbliższych okolicach swą siedzibę ma kilkanaście uczelni wyższych. Studiuje na nich około 60.000 studentów, co czyni z Gdańska jeden z najważniejszych ośrodków akademickich w Polsce.

  • Instytut Bałtycki zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi wybrzeża krajów nadbałtyckich i gospodarką morską, stosunkami polsko-niemieckimi i polsko-skandynawskimi.
  • Gdańskie Towarzystwo Naukowe
  • Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową
  • Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa w Gdańsku

Od 2005 roku Gdańsk jest pierwszym miastem w Polsce, które przyznaje stypendia na studia zagraniczne. Stypendium Naukowe im. Gabriela Daniela Fahrenheita jest przeznaczone dla absolwentów matury międzynarodowej oraz wybitnych maturzystów w celu pokrycia kosztów studiów na zagranicznych uczelniach.

[edytuj] Kultura

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kultura w Gdańsku.

Gdańsk jest jednym z największych ośrodków kulturalnych w północnej Polsce. Działa tu kilka teatrów, siedem kin, Opera, i filharmonia. Dla turystów równie ważna jest możliwość zwiedzania ogromnej ilości muzeów, dokumentujących burzliwą przeszłość miasta. Gdańsk to również ważny ośrodek chóralny z bogatą przeszłością w którym aktywnie działa kilka grup. Prestiż miasta dodatkowo podnoszą różnego rodzaju festiwale i imprezy począwszy od Festiwalu Szekspirowskiego, przez Jarmark św. Dominika aż po Festiwal Dobrego Humoru.

[edytuj] Sport

Stadion Lechii (2008)

  • Polonia Gdańsk powołany 27 września 1945 roku – początkowo nosił nazwę "NIT". Pierwsze mecze rozgrywano na wyspie Ostrów, a "dojazd" na żużlowe boisko odbywał się łodzią.
    • sekcja piłki nożnej mężczyzn (V liga w sezonie 2006/07)
  • Trefl Gdańsk – męska drużyna siatkarska z Gdańska powstała w 2005 roku z inicjatywy właściciela firmy Trefl S.A. – Kazimierza Wierzbickiego.
    • sekcja siatkówki mężczyzn (I liga w sezonie 2007/08)
  • UKS Jasieniak – uczniowski klub sportowy o profilu siatkarskim
  • SMS Gdańsk – zespół piłki ręcznej mężczyzn (I liga w sezonie 2006/07)

[edytuj] Religia

Kościoły katolickie

Kościoły prawosławne

Kościoły protestanckie

Islam

Judaizm

Inne

[edytuj] Polityka i administracja

Gdańsk jest stolicą i największym miastem województwa pomorskiego. Administracja miasta to nie tylko Urząd Miejski, ale również wiele innych podmiotów organizacyjnych podległych władzom miasta. Należą do nich m.in. takie jednostki jak: Zarząd Dróg i Zieleni, Zarząd Transportu Miejskiego, Straż Miejska, Biuro Rozwoju Gdańska (planowanie przestrzenne), Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Miejski Dom Kultury. Ponadto Miastu podlega ponad 200 placówek oświatowych.

[edytuj] Posłowie do Parlamentu Europejskiego z Gdańska

[edytuj] Posłowie na Sejm z okręgu gdańskiego

Okręg obejmuje obszary powiatów: gdańskiego, kwidzyńskiego, malborskiego, nowodworskiego, starogardzkiego, tczewskiego, sztumskiego oraz miast na prawach powiatu: Gdańsk i Sopot. Liczba posłów wybieranych w tym okręgu wyborczym wynosi 12.

Gdańsk Wrzeszcz
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Jednostki morfogenetyczne Gdańska, Dzielnice Gdańska.

Gdańsk, decyzją Rady Miasta, podzielony jest na 30 jednostek zwanych dzielnicami. Mieszkańcy dzielnic mają prawo tworzyć jednostki pomocnicze gminy – Rady Osiedli. W Gdańsku działa 10 Rad Osiedli. Utworzono je w dzielnicach Brzeźno, Kokoszki, Krakowiec-Górki Zachodnie, Letnica, Młyniska, Olszynka, Osowa, Rudniki, Strzyża oraz Wyspa Sobieszewska.

p • d • e
Dzielnice Gdańska
Herb Gdańska

[edytuj] Nazwę Gdańsk nosiły lub noszą

[edytuj] Komunikacja i transport

Drogi krajowe i wojewódzkie w Gdańsku

Gdańsk leży na skrzyżowaniu ważnych drogowych szlaków komunikacyjnych. W mieście spotykają się trasy europejskie E28 (trasa europejska), E75 (trasa europejska) oraz E77 (trasa europejska). Na terenie Gdańska rozpoczyna się droga krajowa Droga krajowa nr 1, krzyżują się ponadto drogi Droga krajowa nr 7 oraz S6. Sieć drogową uzupełnia 6 dróg wojewódzkich.

Gdańsk posiada obwodnicę tranzytową północ-południe w klasie drogi ekspresowej (Obwodnica Trójmiasta S6), omijającą centrum miasta od zachodu. Po otwarciu autostrady A1, obwodnica stanowić będzie jej przedłużenie. Jednym z problemów transportowych Gdańska jest brak bezpośredniego połączenia portu gdańskiego z obwodnicą – najkrótsza trasa wiedzie przez centrum miasta. W związku z tym, na najbliższe lata planuje się budowę dwóch tras umożliwiających wyprowadzenie ruchu tego typu z centrum – południowej obwodnicy Gdańska oraz Trasy Sucharskiego.

Główną osią drogową miasta jest główna arteria komunikacyjna Trójmiasta, przebiegająca równolegle do linii kolejowej przez najważniejsze części miasta – Śródmieście, Wrzeszcz i Oliwę (leżące na tzw. Dolnym Tarasie). Dzielnice Górnego Tarasu, położone w zachodniej części miasta, posiadają znacznie gorszą sieć drogową, opierającą się głównie na drogach dojazdowych do obwodnicy (ul. Świętokrzyska, Trasa W-Z, ul. Słowackiego, ul. Spacerowa).

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Tramwaje w Gdańsku, Autobusy w Gdańsku.

Kręgosłup transportu publicznego w aglomeracji trójmiejskiej stanowi Szybka Kolej Miejska, której pociągi kursują od Tczewa przez Gdańsk, Sopot, Gdynię, do Rumi, Redy, Wejherowa i Słupska, na odcinku Gdańsk-Gdynia z częstotliwością do 7-8 minut w szczycie, po własnym torowisku wydzielonym z sieci PKP Polskie Linie Kolejowe.

Transport miejski w Gdańsku zarządzany jest przez Zarząd Transportu Miejskiego (ZTM Gdańsk), zaś przewozy realizują Zakład Komunikacji Miejskiej sp. z o.o. (ZKM Gdańsk), na którego stanie znajdują się 222 autobusy i 260 wagonów tramwajowych, PKS Gdańsk sp z o.o., oraz Warbus. Na zlecenie ZTM funkcjonuje 75 linii autobusowych stałych dziennych, 10 linii nocnych i 4 linie sezonowe (łączna długość 767,7 km) oraz 10 linii tramwajowych (łączna długość 116,7 km). W Gdańsku funkcjonują także przewoźnicy prywatni (m.in. P.A. Gryf, Roki-Trans, Angelus, Jurexbus, Planetobus i in.), którzy zapewniają głównie komunikację z okolicznymi miejscowościami.

W ramach wakacyjnej komunikacji turystycznej, miasta Gdańsk, Sopot, Gdynia, Hel i Jastarnia postanowiły o uruchomieniu (od 2006 roku) usługi Tramwajów Wodnych. Promy kursują na pięciu liniach, łącząc ze sobą powyższe miasta. Pasażerowie posiadający rowery, mogą je (za dodatkową opłatą) zabrać ze sobą na pokład. Zarówno w sezonie 2007, jak i obecnym (2008) wszystkie linie obsługują promy Żeglugi Gdańskiej.

W roku 2007, miasto Gdańsk wspólnie z trzynastoma gminami sąsiadującymi, utworzyło Metropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej Jednym z pierwszych postanowień MZKZG była decyzja o wdrożeniu biletu metropolitalnego. Obecnie w ramach MZKZG można nabyć wspólne bilety 24, 72 godzinne oraz miesięczne.

Znajdujący się w granicach miasta, w dzielnicy Matarnia, port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy jest czwartym pod względem wielkości ruchu pasażerskiego portem lotniczym w Polsce. W 2006 roku obsłużył ponad 1,2 mln pasażerów na ponad 20 liniach krajowych i międzynarodowych.

Z Długiego Pobrzeża regularnie odbywają się rejsy białej floty, obsługiwanej przez przedsiębiorstwo Żegluga Gdańska, głównie na trasach wycieczkowych po porcie, na Westerplatte oraz do Sopotu i Gdyni. W Gdańsku Nowym Porcie znajduje się ponadto terminal pasażerski, z którego odpływają promy do Nynäshamn (Szwecja) linii Polferries.

Kolej żelazna dotarła do Gdańska 6 sierpnia 1852, gdy uruchomiono 1-torowy odcinek Tczew-Gdańsk, stanowiący fragment Pruskiej Kolei Wschodniej z Berlina poprzez Kostrzyn-Krzyż-Piłę-Bydgoszcz-Tczew do Gdańska i Królewca. W październiku 1857 Gdańsk uzyskał połączenie z Malborkiem. W 1870 oddano do użytku połączenie Słupsk-Gdańsk wybudowane przez Berlińsko-Szczecińskie Towarzystwo Kolejowe (Berlin-Stetiner Eisenbahn Gesellschaft). W latach 1876-1877, dzięki uruchomieniu linii Malbork-Iława-Działdowo-Mława, Gdańsk 1 września 1877 uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą[4]. Do II wojny światowej istniała zbudowana w 1914 linia kolejowa Gdańsk Wrzeszcz - Stara Piła.

Lata powojenne przyniosły budowę wydzielonej, zelektryfikowanej linii SKM Gdańsk Główny - Gdańsk Nowy Port w 1951, na odcinku Gdańsk Wrzeszcz - Sopot w 1952 oraz Sopot-Gdynia w 1953. Linia do Nowego Portu obecnie używana jest jedynie w ruchu towarowym.

[edytuj] Gdańszczanie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Honorowy Obywatel Miasta Gdańska.